भ्रम: शून्याकडून अनंताकडे जाणारा माझा प्रवास 

                                                                                       – युगांतर राऊत

              लेखक म्हणून जेव्हा मी लिहायला बसतो, तेव्हा अनेकदा शब्द सहज सुचतात. पण ‘भ्रम’ हे गाणं माझ्यासाठी तसं नव्हतं. हे गाणं म्हणजे माझ्या आतल्या कित्येक वर्षांच्या संघर्षाचा, प्रश्नांचा आणि शांततेचा निचरा आहे. आपण जगात वावरताना अनेक मुखवटे घालून फिरतो, पण जेव्हा ते सगळे मुखवटे गळून पडतात, तेव्हा जे उरतं, ते म्हणजे ‘भ्रम’. हे गाणं अशा एका अवस्थेचं वर्णन करतं. जिथे माणूस स्वतःलाच ईश्वर मानतो आणि स्वतःला शून्य.

    संकल्पनेमागचा विचार (The Philosophy)

“मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य,” ही पहिली ओळ जेव्हा माझ्या डोक्यात आली, तेव्हा मला जाणवलं की आपण ज्याला सत्य मानतो ते कदाचित भ्रम असू शकतं आणि ज्याला भ्रम समजतो त्यातच खरं सत्य दडलेलं असतं. या सृष्टीची निर्मिती कशातून झाली? पृथ्वी, जल, वायु,अग्नी, आकाश, ही सगळी तत्त्वे शेवटी आपल्यातच विलीन होतात.

     हे गाणं लिहिताना मला जाणवलं की, आपण बाहेर देव शोधतो, पण आपल्या आतला 'अहं' आणि 'आत्मा' हेच खरे देव आणि दानव आहेत. जेव्हा मी लिहितो की "मैं ही देव, मैं ही दानव", तेव्हा मला हेच सांगायचं असतं की आपल्यात चांगुलपणाही आहे आणि क्रूरताही. या दोन्ही टोकांच्या पलीकडे गेल्यावर जो उरतो, तो म्हणजे 'परमानंद'.

    महेश जैन यांच्यासोबतची ती ‘क्रिएटिव्ह’ वादळं

कोणतंही गाणं हे केवळ लेखकाचं नसतं, त्यात संगीतकाराचा आत्मा असतो. या गाण्याला योग्य दिशा देण्याचं काम माझा मित्र आणि संगीतकार महेश जैन याने केलं. महेशसोबत काम करणं म्हणजे एका प्रयोगशाळेत बसण्यासारखं असतं.

  आमच्या स्टुडिओमधील त्या रात्री मला अजूनही आठवतात. जेव्हा आम्ही या गाण्याच्या कंपोजिशनवर काम करत होतो, तेव्हा महेशच्या मनात काहीतरी वेगळंच सुरू होतं. तो म्हणाला, "युगांतर, हा आवाज तुझा वाटायलाच नको. हा आवाज एका अशा शक्तीचा वाटायला हवा जी हजारो वर्षांपासून अस्तित्वात आहे." तिथून सुरू झाली माझी खरी परीक्षा.

    रेकॉर्डिंग आणि तो ‘जड’ आवाजाचा प्रवास

रेकॉर्डिंगच्या वेळी महेशने माझ्याकडून खूप प्रॅक्टिस करून घेतली. तो केवळ गाणं गाऊन घेत नव्हता, तर तो माझ्याकडून माझा आवाज ‘डिझाईन’ करून घेत होता. त्याने मला सांगितलं की, “तुला कंठातून नाही, तर नाभीतून ओरडायचं आहे.” तो जो एक जड, पहाडी आणि थोडा ‘भयानक’ वाटावा असा आवाज तयार झाला, तो प्रॅक्टिसचा परिणाम होता.

  गाण्यात महेशने जो 'अलाम' (Alap) घेतला आहे, तो ऐकताना अंगावर काटा येतो. त्याने आवाजावर जे काही तांत्रिक संस्कार (Effects) केले आहेत, त्यातून एक असा ध्वनी निर्माण झाला आहे जो ऐकताना तुम्हाला कळणारच नाही की हा माणूस गातोय की एखादं यंत्र की स्वतः निसर्ग! हा जो 'साउंड डिझाइन'चा खेळ आहे, तोच श्रोत्याला एका वेगळ्याच ट्रान्समध्ये घेऊन जातो.

गाण्याचा परिणाम: एक वेगळी मानसिक अवस्था (State of Mind)

    हे गाणं ऐकताना तुमचं मन शांत राहणार नाही, ते घुसळून निघेल. मी आणि महेशने हे ठरवलं होतं की हे गाणं 'कमर्शियल' न बनता 'एक्सपेरिमेंटल' व्हावं. जेव्हा तुम्ही डोळे मिटून हे गाणं ऐकता, तेव्हा तुम्हाला समोर पर्वत हलताना दिसतील, ब्रह्मांड थरथरताना जाणवेल.

   अनेकांनी मला विचारलं की गाण्यात इतक्या वेळा 'भ्रम... भ्रम...' का येतं? त्याचं उत्तर असं आहे की, आयुष्यात आपण ज्या ज्या गोष्टींना पकडून ठेवतो, त्या शेवटी भ्रमच असतात. हे गाणं ऐकताना तुम्हाला स्वतःच्या अस्तित्वाचा विसर पडेल. तुम्ही एका अशा ठिकाणी पोहचाल जिथे काळ (Time) थांबलेला आहे. "काल भी बंधा मेरी जंजीरों से" – हे केवळ शब्द नाहीत, ही एक अनुभूती आहे.

 मंदिर ते श्मशान: अस्तित्वाचा प्रवास

  गाण्यात एक कडवं आहे – "मुझे खोजो तो मंदिर मिलेगा, मुझे पुकारो तो श्मशान." हे जीवनाचं चक्र आहे. भक्ती आणि वैराग्य या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. मी रक्षकही आहे आणि मीच भक्षकही आहे. हे गाणं पूर्ण झाल्यावर जेव्हा मी ते पहिल्यांदा ऐकलं, तेव्हा मला स्वतःचाच आवाज ओळखू येत नव्हता. महेशने त्यात अशी काही जादू केली होती की तो आवाज 'युगांतर'चा उरलाच नव्हता, तो एका वैश्विक शक्तीचा आवाज झाला होता.

    रसिकांना आवाहन

  हे गाणं आता लवकरच सर्व ऑडिओ प्लॅटफॉर्मवर येत आहे. हे गाणं तुम्ही फक्त कानाने ऐकू नका, तर ते तुमच्या काळजापर्यंत पोहोचू द्या. हे गाणं ऐकताना तुम्हाला काय जाणवलं, तुमचे विचार काय होते, हे मला नक्की सांगा. कारण हा प्रवास केवळ माझा नाही, हा आपल्या सर्वांचा आहे.

  महेश जैन आणि माझं हे स्वप्न आता तुमच्यासमोर आहे. आम्हाला खात्री आहे की हे गाणं तुम्हाला तुमच्याच मनाच्या एका अशा सफरीवर घेऊन जाईल जिथून तुम्ही परत येताना 'वेगळे' असाल.

निष्कर्ष: ‘भ्रम’ हे केवळ गाणं नाही, तो एक आरसा आहे. त्यात तुम्हाला स्वतःचा चेहरा दिसेल की ब्रह्मांडाचा, हे तुमच्या दृष्टिकोनावर अवलंबून आहे.

तुमचाच
युगांतर राऊत.

भ्रम: माझ्या शब्दांचा आणि स्वरांचा उलगडा 

एखादं गाणं जन्माला येतं तेव्हा ते केवळ शब्द नसतात, तर तो एक विचार असतो. ‘भ्रम’ हे गाणं लिहिताना आणि रेकॉर्ड करताना माझ्या मनात जे चाललं होतं, तेच मी आज तुमच्यासमोर मांडत आहे. हे गाणं म्हणजे माझ्या स्वतःच्या आतल्या प्रवासाचं विश्लेषण आहे.

 अस्तित्वाचा उगम आणि अंत (The Genesis)

“मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य, मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत। धरती–आकाश, अग्नि–पवन, सबका मैं ही अंतिम गंतव्य।”

माझे विश्लेषण: या पहिल्याच ओळीत मी ‘अद्वैत’ सिद्धांताचा पाया रचला आहे. इथे ‘मी’ म्हणजे केवळ युगांतर हा माणूस नाही, तर ती एक परमशक्ती आहे. हे जग जे डोळ्यांना दिसतंय तो एक ‘भ्रम’ आहे, पण त्या भ्रमाच्या मागे जे लपलंय ते ‘सत्य’ सुद्धा मीच आहे. सृष्टीची पंचमहाभूतं ज्यातून जन्म घेतात आणि शेवटी ज्यामध्ये विलीन होतात, ते अंतिम स्थान म्हणजे मी स्वतःला मानतो. हे कडवं तुम्हाला भौतिक जगातून ओढून थेट आध्यात्मिक शून्याकडे घेऊन जातं.

 शक्ती आणि निसर्गावरचे नियंत्रण (The Cosmic Power)

“मेरे इशारे से पर्वत हिलें, मेरे मौन से ब्रह्मांड थरथराए। मौत भी मुझसे डर कर भागे, मैं ही वो, जिसे सब अपनाए।”

माझे विश्लेषण: हे कडवं त्या शक्तीच्या एका ‘विराट’ रूपाचं दर्शन घडवतं. इथे मी ‘मौन’ शब्दाचा वापर मुद्दाम केला आहे, कारण जेव्हा एखादी अफाट शक्ती शांत असते, तेव्हा त्या शांततेत जास्त जरब आणि ताकद असते. मृत्यू, ज्याला सामान्य माणूस घाबरतो, तो मृत्यू सुद्धा ज्याच्यासमोर नतमस्तक होतो, अशी ही शक्ती आहे. शेवटी प्रत्येकाला—मग तो राजा असो वा रंक—याच सत्याचा स्वीकार करावा लागतो. महेश जैनने या ओळींसाठी जो ‘जड’ आवाज माझ्याकडून वदवून घेतला, तो यातील दरारा वाढवण्यासाठीच होता.

 द्वैताचे एकत्रीकरण (The Duality)

“मैं… मैं… मैं… मैं ही देव, मैं ही दानव, मैं ही प्राण, मैं ही शव। सितारे झुकते मेरी नज़रों से, काल भी बंधा मेरी जंजीरों से।”

माझे विश्लेषण: हे माझ्या गाण्याचं सर्वात महत्त्वाचं कडवं आहे. आपण नेहमी चांगलं आणि वाईट, देव आणि दानव यांना वेगळं मानतो, पण मी इथे हे मांडलंय की हे दोन्ही माझेच पैलू आहेत. “मैं ही प्राण, मैं ही शव” – ही ओळ जीवनाचं सर्वात मोठं सत्य सांगते. जो जिवंत आहे तो सुद्धा मीच आणि जो निर्जीव देह आहे तो सुद्धा मीच. जेव्हा मी म्हणतो की ‘काल’ (वेळ) माझ्या साखळदंडांनी बांधलेला आहे, तेव्हा मी काळाच्या पलीकडे असलेल्या एका स्थितीचं वर्णन करतोय. हे कडवं तुमच्या अहंकाराला पूर्णपणे छेद देतं.

 शोध आणि विसंगती (The Paradox)

“मुझे खोजो तो मंदिर मिलेगा, मुझे पुकारो तो श्मशान। मैं ही रक्षक, मैं ही भक्षक, मैं ही आत्मा, मैं परमानंद।”

माझे विश्लेषण: इथे मी भक्ती आणि वैराग्य यातील अंतर पुसून टाकलं आहे. मंदिर हे श्रद्धेचं प्रतीक आहे, तर श्मशान हे वास्तवाचं. मी सांगू इच्छितो की मी दोन्ही ठिकाणी आहे. “रक्षक आणि भक्षक” ही प्रतिमा एका रौद्र रूपाची आठवण करून देते, जो निर्मितीही करतो आणि विनाशही. शेवटी ‘परमानंद’ हा शब्द वापरून मी हे स्पष्ट केलंय की या सर्व विरोधाभासांच्या पलीकडे जी अवस्था उरते, ती म्हणजे केवळ परमोच्च आनंद.

 भ्रमाचा स्वीकार (The Echo of Illusion)

“भ्रम…भ्रम…भ्रम… मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य, मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत।”

माझे विश्लेषण: गाण्याच्या शेवटी ‘भ्रम’ शब्दाचा जो वारंवार उच्चार मी केला आहे, तो एक प्रकारचा ‘हिप्नोटिक’ परिणाम साधण्यासाठी आहे. महेशने दिलेल्या विशेष इफेक्ट्समुळे हा शब्द तुमच्या कानात आणि मनात घुमत राहतो. हे वारंवार सांगण्यामागचा उद्देश हाच आहे की, तुम्ही जे काही अनुभवताय तो एक ‘भ्रम’ आहे आणि त्या भ्रमाचा निर्माता आणि तो मोडणारा सुद्धा तुम्ही स्वतःच आहात.

मैं ही भ्रम… गाण्यांचे बोल

मैं ही भ्रम…
मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य,
मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत।

धरती–आकाश, अग्नि–पवन,
सबका मैं ही अंतिम गंतव्य।
भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…

मेरे इशारे से पर्वत हिलें,
मेरे मौन से ब्रह्मांड थरथराए।
मौत भी मुझसे डर कर भागे
मैं ही वो, जिसे सब अपनाए।

मैं… मैं… मैं…

मैं ही देव, मैं ही दानव,
मैं ही प्राण, मैं ही शव।
सितारे झुकते मेरी नज़रों से,
काल भी बंधा मेरी जंजीरों से।

मुझे खोजो तो मंदिर मिलेगा,
मुझे पुकारो तो श्मशान।
मैं ही रक्षक, मैं ही भक्षक,
मैं ही आत्मा, मैं परमानंद।
भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…भ्रम…

मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य,
मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत
मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य,
मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत।

मैं ही भ्रम… मैं ही सत्य,
मुझसे शुरू, मुझमें ही अंत।

मैं ही भ्रम…

                         युगांतर राऊत.